HARDENBERG – Asielzoekers hoeven oude boetes voor rijden zonder vervoersbewijs niet te betalen. Het gaat om duizenden boetes voor de spoorlijn tussen Emmen en Zwolle. Dat erkent asielminister Bart van den Brink na Kamervragen van de VVD. “Zwartrijden is onacceptabel en boetes voor zwartrijden moeten worden betaald; voor asielzoekers gelden dezelfde regels en consequenties als voor ieder ander.”
Bij het uitschrijven van boetes werden de gegevens van COA-passen overgenomen. Die is bedoeld voor intern gebruik op locaties van Centraal Orgaan opvang asielzoekers en geen wettig identiteitsdocument. Daardoor kan strafrechtelijk geen actie worden ondernomen. De minister kan geen exacte cijfers noemen, omdat bij het uitschrijven van boetes geen gegevens over de verblijfsstatus van de reiziger wordt genoteerd. “Navraag bij Arriva leert dat in 2025 in het algemeen circa 75 boetes per dag zijn uitgeschreven op het traject tussen Zwolle en Emmen. Arriva schat in dat ongeveer 80 tot 90 procent daarvan werd opgelegd aan bewoners van een COA-locatie”, antwoordt de minister.
Niet op de hoogte
Begin 2025 heeft de Matching Autoriteit (MA) aan de bel getrokken bij het Openbaar Ministerie (OM). Deze dienst moet bij strafzaken onder meer de identiteit van personen verifiëren. “Uit het signaal bleek dat door boa’s van Arriva processen-verbaal werden aangeleverd waarin personen uitsluitend waren geïdentificeerd aan de hand van een COA-pas. Op basis daarvan kon de MA de identiteit van deze personen niet verifiëren.” Het OM zou niet van deze werkwijze met COA-passen op de hoogte zijn geweest. “In de processen-verbaal waren de nummers van de COA-passen geregistreerd alsof deze afkomstig waren van een verblijfsdocument of een Vreemdelingen Identiteitsbewijs.”
Zorgen Arriva
De volgende stap was dat vervoerder Arriva te horen kreeg dat identificatie uitsluitend aan de hand van een COA-pas juridisch niet volstaat en dat eventuele strafzaken niet in behandeling worden genomen. Volgens Arriva maakt dat het werk onmogelijk. “De zorgen van Arriva worden begrepen, evenals het operationele effect op medewerkers”, zegt de minister. Het kabinet kondigde in april al aan dat boa’s in het openbaar vervoer mogelijk toegang krijgen tot databases als de Basisvoorziening Vreemdelingen en de strafrechtketendatabank. Hierdoor is identificatie van zwartrijders mogelijk. Maar dat kan pas na een wetswijziging en dat is nog niet gebeurd. In de tussentijd wordt gekeken naar (tijdelijke oplossingen). Op sommige plaatsen worden door vervoerders en politie gezamenlijke controles opgezet. “Daarom wordt gewerkt, binnen de wettelijke kaders, aan manieren om de identiteit snel en rechtsgeldig vast te stellen.”
Geen korting
VVD had ook aan de minister gevraagd of van zwartrijders leefgeld kan worden ingehouden. Het antwoord is nee. Er kan alleen worden gekort bij het niet naleven van de COA-huisregels of niet opvolgen van aanwijzingen van het personeel. “Op dit moment werken de ministeries van Justie en Asiel, COA, politie en vervoerders aan diverse maatregelen om zwartrijden te voorkomen en te sanctioneren. Het voornemen om asielzoekers, die zwartrijden sneller een reisverbod op te leggen blijft onveranderd. De ongeldigverklaring van boetes doet daar niet aan af. Het benadrukt het belang van rechtsgeldige identificatie.”
Tekst en foto: Wim de Jonge
